Badanie cytologiczne tzw. test Pap (zwany również rozmazem Pap) jest prostym badaniem - zazwyczaj przeprowadzanym w gabinecie lekarskim lub w klinice - które pozwala na wykrycie atypowych komórek w obrębie szyjki macicy ^[20].

Badanie cytologiczne wykrywa zmiany w obrębie szyjki macicy, zanim nabiorą one charakteru nowotworowego ^[21]. Jego stosowanie w znaczący sposób ograniczyło ilość zgonów z powodu raka szyjki macicy po jego wprowadzeniu w latach 50. XX wieku ^[22]. Pomiędzy 1950, a 1970 liczba zgonów z powodu raka szyjki macicy na terenie USA obniżyła się o 70% ^[23]. Natomiast w Polsce, w stosunku do lat 60-tych, liczba zgonów wzrosła prawie dwukrotnie.

Każdego roku na terenie USA badania cytologiczne (Pap) pozwalają wykryć 3,5 miliona kobiet ze zmianami, które wymagają dalszej diagnostyki ^[24].

W Polsce rutynowym cytologicznym badaniom przesiewowym poddaje się jedynie od 20 do 35% Polek w wieku skriningowym (30-59 lat).

Podobnie jak inne testy medyczne, badanie cytologiczne Pap nie jest doskonałe ^[25]. Czasami nie ujawnia zmian w obrębie szyjki macicy, podczas gdy w rzeczywistości one istnieją - jednakże regularne badania przesiewowe pomagają kobietom i ich lekarzom w korekcie tych "fałszywie negatywnych" wyników ^[26].